Godišnjica operacije Halijard, koja je obeležila jedno od najvećih organizovanih spasavanja savezničkih vazduhoplovaca tokom Drugog svetskog rata, biće proslavljena sutra u Pranjanima, nadomak Gornjeg Milanovca. Ova operacija se odvijala između 1943. i 1944. godine, kada su mnogi američki vazduhoplovci oboreni nad Srbijom, a pripadnici pokreta otpora, uz pomoć lokalnog stanovništva, sklanjali su ih i lečili.
Operacija Halijard, koja je bila pod vođstvom generala Draže Mihailovića, omogućila je spas više od 500 savezničkih vojnika, od kojih je većina bila američka. U julu 1944. godine, Odeljenje za strateške operacije Vojske SAD osmislilo je plan za evakuaciju oborenih vazduhoplovaca, što je rezultiralo dolaskom vojne misije u komandu generala Mihailovića.
Između oktobra 1943. i oktobra 1944. godine, Petnaesti vazduhoplovni korpus SAD izveo je oko 20.000 borbenih letova nad okupiranom Jugoslavijom, sa ciljem bombardovanja važnih objekata, posebno rafinerija u Ploeštiju u Rumuniji. Ovi vazdušni napadi su često prolazili preko Srbije, a gubici američkih vazduhoplovaca bili su značajni zbog efikasne nemačke protivvazdušne odbrane.
U toku operacije Halijard, komandant 15. vazduhoplovnog korpusa, general Nejtan Tvining, formirao je posebnu grupu za spasavanje oborenih pilota, na čelu sa pukovnikom Džordžom Kraigerom. Ova grupa je organizovala timove za saradnju sa snagama generala Mihailovića i Tita, kako bi obezbedila efikasnu evakuaciju.
U noći između 2. i 3. avgusta 1944. godine, tim Halijard misije je uspeo da dođe do Mihailovićevog štaba u Pranjanima, gde je bilo smešteno oko 250 savezničkih vazduhoplovaca. Na ovom području organizovan je centar za prihvat oborenih vojnika, a kapetan Zvonimir Vučković bio je zadužen za njihovo zbrinjavanje i lečenje.
U Pranjanima je takođe uspostavljena improvizovana bolnica koja je lečila ranjene vazduhoplovce, dok su lokalni meštani pomogli u organizaciji evakuacije. Izgrađena je pista na Galovića polju, a radovi su se odvijali noću kako bi se smanjila mogućnost otkrivanja od strane nemačkih snaga.
Krajem avgusta 1944. godine, iz Pranjana je evakuisano 237 lica, dok su u narednim danima nastavili sa evakuacijom još 210 osoba. Tokom operacije, ukupno je spaseno 432 vazduhoplovca SAD i 80 iz drugih savezničkih zemalja.
Međutim, tokom ovog perioda, postojale su političke tenzije između Mihailovićevih snaga i snaga Tita, koje su dobivale veću podršku od saveznika. Iako su Mihailovićeve snage pružale značajnu pomoć u spasavanju vazduhoplovaca, njihova uloga je često bila zanemarena u istorijskim narativima.
Hari Truman, predsednik SAD, posthumno je odlikovao generala Mihailovića Legijom zasluga zbog njegovog doprinosa u spasavanju američkih vazduhoplovaca. Ova činjenica je decenijama bila prećutana zbog političkih razloga. Odlikovanje je zvanično uručeno Mihailovićevoj kćerki Gordani tek 2005. godine.
Operacija Halijard se svake godine dostojno obeležava kroz različite svečanosti i izgradnju spomenika, čime se čuva sećanje na one koji su rizikovali svoje živote da bi spasili druge tokom teških vremena. U Pranjanima će sutra biti organizovana svečanost u znak sećanja na ovu važnu operaciju, koja je ostavila dubok trag u istoriji Srbije i njene uloge u Drugom svetskom ratu.
