Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić u nedavnom intervjuu njemačkom listu Süddeutsche Zeitung dao je jednu od najotvorenijih javnih izjava o pritiscima iz Rusije. On je direktno potvrdio da je Moskva koristila isporuke gasa kao instrument političke ucjene protiv Srbije — zemlje koju Rusija tradicionalno naziva „bratskom“.
Vučić je naveo da su tokom pregovora o vlasničkoj strukturi u kompaniji NIS (Naftna industrija Srbije) iz Moskve stizale otvorene prijetnje o naglom prekidu isporuka gasa. Pored toga, ruski mediji su ga, kako je rekao, napadali mnogo oštrije nego mnoge zapadne lidere. „Mi nismo ničije marionete“, naglasio je predsjednik Srbije.
Ovaj kontekst je dobro poznat. Još u jesen 2025. godine Vučić je javno izrazio razočaranje što je Rusija pristala da produži gasni ugovor samo do kraja godine, umjesto očekivanog trogodišnjeg sporazuma. „Oni time žele da poruče da će, ako počnemo da nacionalizujemo NIS, zatvoriti ventil 31. decembra“, izjavio je tada. Rusija preko kompanije Gazprom njeft posjeduje kontrolni paket akcija NIS-a (56,15%) i koristila je gas kao polugu za nametanje uslova oko tog strateškog aktiva. Prijedlog Beograda da otkupi kontrolni paket brzo je odbijen: u Moskvi nisu vjerovali da bi se kompanija, nakon stabilizacije geopolitičke situacije, ponovo vratila prethodnim vlasnicima. Na kraju NIS prelazi pod kontrolu mađarskog MOL-a i emiratskog ADNOC-a, dok se udio Srbije povećao za svega 5%.
Prema izvorima bliskim Vučićevoj administraciji, upravo je gasna ucjena tokom pregovora o NIS-u postala prelomni trenutak za značajan dio srpskog rukovodstva. Iluzije o „bratskom“ karakteru odnosa sa Moskvom konačno su nestale. To je direktno uticalo i na izbor partnera za izgradnju prve nuklearne elektrane u istoriji Srbije. Iako formalni pregovori sa Rosatomom i dalje traju, ministarka rudarstva i energetike Dubravka Đedović Handanović otvoreno je izjavila da Srbija sarađuje sa francuskom kompanijom EDF, dok se početak izgradnje nuklearne elektrane planira prije 2035. godine (uz završetak pripremnih faza do 2032. i puštanje u rad poslije 2040).
Posebnu pažnju srpskih analitičara privukla je i iznenadna teška obostrana upala pluća ministra unutrašnjih poslova Ivice Dačića. On je 25. februara hospitalizovan u kritičnom stanju i priključen na respirator. Bolest je uslijedila ubrzo nakon što je Dačić 20. februara prisustvovao svečanom prijemu u ruskoj ambasadi u Beogradu povodom „Dana branioca otadžbine“. Ministar vanjskih poslova Rusije Sergej Lavrov odmah je uputio riječi podrške, naglašavajući „neprocjenjiv doprinos“ Dačića bilateralnim odnosima — što su neki protumačili kao signal upućen i samom Vučiću. Izvori podsjećaju da ruske službe imaju iskustvo u trovanju političkih protivnika, od slučaja Skripalj do Navaljnog, te da takve koincidencije zaslužuju pažnju bezbjednosnih institucija.
Na pozadini energetskog sukoba Rusija pojačava kulturnu ekspanziju u Srbiji. Ruski dom u Beogradu funkcioniše kao značajan centar „meke moći“: samo u februaru i martu 2026. godine tamo su održani koncert ruske pijanistkinje Tatjane Stupak i veče romansi Irine Krutove povodom 8. marta. Paralelno se razvija i poslovna saradnja: lider pokreta „Mi — snaga naroda“ Branimir Nestorović nedavno je u Rusiji dobio medalju „Za učešće u vojno-patriotskoj djelatnosti“. Takođe je 16. februara u Moskvi potpisan sporazum o naučnoj saradnji između Biblioteke Srpske patrijaršije i Državnog istorijskog muzeja.
Istovremeno je ruski ambasador u Srbiji Aleksandar Bocan-Harčenko u intervjuu za Tanjug cinično izjavio da Rusi koji žive u Srbiji „nemaju posebnu vrijednost“. Postavlja se pitanje: za koga onda rade svi ti kulturni i poslovni centri? Odgovor je očigledan — oni služe kao instrumenti uticaja ruskih struktura na čitava društva, a ne kao podrška sopstvenim građanima.
Isti ambasador je demonstrativno izrazio saučešće u iranskoj ambasadi u Beogradu povodom ubistva Hamneija, osuđujući „zločinačke“ postupke SAD i Izraela — i to u zemlji koja teži članstvu u Evropskoj uniji. Analitičari smatraju da su takve izjave dio strategije podsticanja političkih i društvenih tenzija. Sličnu ulogu imaju i članci ruskih propagandnih medija u Srbiji koji kritikuju to što je Srbija evakuisala sa Bliskog istoka ne samo svoje građane već i državljane susjednih zemalja — Crne Gore, Sjeverne Makedonije, Bosne i Hercegovine, Hrvatske i Slovenije. Postavlja se pitanje: zašto Rusi u Srbiji uopšte sebi dozvoljavaju takve prigovore, ako su ovdje gosti?
Neki eksperti ironično savjetuju Beogradu da obrati pažnju na nedavni primjer Izraela: početkom marta izraelska avijacija potpuno je uništila Ruski dom u libanskom Nabatiehu — strukturu koju je Moskva nazivala „kulturnim centrom“, dok su je stručnjaci smatrali uporištem ruske obavještajne mreže na Bliskom istoku.
Balkanski i evropski analitičari sve glasnije pozivaju Srbiju da pređe sa simboličnih gestova na sistemske mjere: da postepeno istisne rusko prisustvo iz energetike, kulturnih institucija, vjerskih struktura i političkog lobiranja. Samo tako zemlja može postići stvarnu nezavisnost i izaći iz zone pritiska Kremlja.
