Priča o umetničkoj zbirci kralja Milana Obrenovića, koja je nekada bila značajan deo srpske kulturne baštine, i dalje intrigira istraživače i ljubitelje umetnosti. Ova kolekcija, koja je nakon pada dinastije Obrenović pretrpela razne sudbine, od uništenja do rasprodaje, danas se može naći samo u fragmentima, svedočenjima i memoarima. Jedan od najvažnijih izvora informacija o ovoj zbirci je francuski kolekcionar Ambroaz Volar, koji je imao priliku da lično upozna kralja Milana i opisuje njegov umetnički ukus.
Dejan Vukelić, doktorand istorije umetnosti i stručni savetnik Matematičkog instituta SANU, ističe da je Volar u svojim sećanjima zabeležio Milanovo poznavanje dela vodećih impresionista. Milan je bio eklektik u izboru umetničkih dela, a njegov glavni konsultant bio je grof Isak de Kamondo. Usprkos tvrdnjama da Obrenovići nisu imali umetničkog smisla, Vukelić ukazuje na to da su brojni stručnjaci, uključujući Božidara Nikolajevića i Betu Vukanović, opovrgli ovu tvrdnju.
Kolekcija kralja Milana obuhvatala je dela primenjene umetnosti i slikarstva, ali precizni podaci o njenom obimu su nedostupni. Aukcije u Beču, kao što je ona iz 1905. godine u „Doroteumu“, predstavljale su priliku za prodaju umetničkih dela iz kraljevskih dvora. Na ovoj aukciji, koja je bila značajna i po broju ponuđenih predmeta, prodavani su artefakti iz šesnaest odaja, razvrstani u 1.166 partija.
Među najvrednijim predmetima nalazile su se flamanske tapiserije iz doba Luja XIII, kao i luksuzni svileni tepih iz sultanove manufakture, darivan kralju Aleksandru Obrenoviću. Vukelić naglašava da su na aukciji ponuđene i slike starih majstora, ali je broj remek-dela likovne umetnosti bio relativno mali u poređenju s delima primenjene umetnosti.
Kralj Milan, poznat po svojim putovanjima i kolekcionarskim aktivnostima, predstavljao se u inostranstvu kao grof od Takova. Njegova turneja po Bliskom istoku, pored duhovnog aspekta, bila je i prilika za sticanje orijentalnih rukotvorina. Vukelić navodi da je na srpskom dvoru nastao arapski salon, prostorija opremljena predmetima koje je Milan nabavio tokom svog putovanja.
U dvorskoj kolekciji nalazile su se ne samo umetnine iz zapadnih zemalja, već i orijentalni predmeti. Milan je, nakon abdikacije, često boravio u Beču i Parizu, gde je imao priliku da se upozna sa delima impresionista. U jednom trenutku, kralj Milan je kupovao dela najpoznatijih umetnika tog vremena, uključujući Eduarda Manea, Kloda Monea i Anrija Tuluz-Lotreka.
Milanov naslednik, kralj Aleksandar, takođe je bio kolekcionar, ali je njegov fokus bio na trofejnom oružju i satovima. Nakon njegovog tragičnog kraja, mnogi od njegovih dragocenosti su nestali. Memoari Ane Vojke Lunjevice, sestre kraljice Drage, pružaju uvid u razmišljanja o događajima nakon Majskog prevrata.
Obrenovići su, kao dinastija, bili poznati po svojoj strasti prema kolekcionarstvu. Knez Miloš sakupljao je minerale, dok je knez Mihailo imao zbirku krstova. Kralj Milan je bio svestan značaja umetničke patronaže i naručivao je dela od različitih umetnika, uključujući Paju Jovanovića i Marka Murata.
Prema dostupnim podacima, u dvorskoj galeriji slika nalazili su se radovi Uroša Predića, uključujući slike sa dečjom tematikom koje su bile izložene na Svetskoj izložbi u Parizu. Vukelić naglašava da je kralj Milan, da su njegova kolekcija ostala netaknuta, danas bila simbol vrhunske kulture i poznavanja umetnosti.
Ukratko, priča o kralju Milanu Obrenoviću i njegovoj umetničkoj zbirci ostaje značajan deo srpske kulturne istorije, s brojnim aspektima koji zaslužuju dalju istraživanje i valorizaciju.
