Slika “Boj na Čegru” Bože Ilića, koja je restaurirana od strane Centra za konzervaciju i restauraciju (CKR), danas je prvi put posle sedam decenija predstavljena u Istorijskom muzeju Srbije (IMS). Ovo monumentalno platno, dimenzija gotovo četiri metra u širinu i skoro tri metra u visinu, doživelo je značajnu transformaciju tokom restauratorskih radova. Pre svečanog predstavljanja, Dragana Protić, konzervator-restaurator CKR, istakla je da su najveći izazov predstavljale dimenzije slike, koje su sa sobom nosile brojne probleme, uključujući transport, organizaciju radova i tehničko izvođenje restauracije.
Pre nego što je slika podvrgnuta obnovi, bila je u lošem stanju zbog neadekvatnog skladištenja. Protić je objasnila da je slika, naslikana 1954. godine, odmah nakon prvog izlaganja skinuta sa svog nosioca i decenijama skladištena u neoptimalnim uslovima. Ovo je dovelo do ozbiljnih deformacija platna, kao i oštećenja bojenog sloja, koji je počeo da puca i raslojava se. Restauracija je trajala oko četiri meseca, a Protić je naglasila da su radovi bili intenzivni, ali uspešni, što omogućava publici da sada uživa u ovom delikatnom umetničkom delu.
Izložba “Herojsko i tragično – slike rata u Istorijskom muzeju Srbije”, u kojoj je slika izložena, ima za cilj da prikaže ključne aspekte srpske umetnosti i istorije. Autorka izložbe, muzejska savetnica Katarina Mitrović, naglasila je značaj ovog dela, rekavši da je slika “Boj na Čegru” zapravo zvezda izložbe i neposredan povod za njeno organizovanje. Ova monumentalna slika naručena je povodom obeležavanja 150. godišnjice Prvog srpskog ustanka, a Mitrović je dodala da se u delu Bože Ilića može primetiti prelaz iz prepoznatljivog stila socijalističkog realizma ka modernističkom kanonu, koji tada nije bio u potpunosti prihvaćen.
Mitrović je takođe istakla da su postojali društveni i politički razlozi koji su doveli do toga da ovo delo bude isključeno iz srpske umetničke istorije, te da je trenutna izložba zapravo neka vrsta ponovne premijere ovog značajnog umetničkog dela. Pored Protić, tim koji je radio na restauraciji uključivao je i Nenada Bogojevića, Milicu Anđelić, Jovana Jovanovića, Aleksandru Gaginu i druge stručnjake koji su doprineli uspešnom završetku projekta.
Na događaju u IMS učestvovali su i profesor Akademije umetnosti u Novom Sadu Danijela Korolija Crkvenjakov, kao i deo tima konzervatora. Ova saradnja između stručnjaka pokazuje koliko je važna interdisciplinarna komunikacija u oblasti očuvanja umetnosti i kulture. Mitrović je dodatno naglasila da je restauracija ove slike od suštinskog značaja za razumevanje i očuvanje srpske umetničke baštine.
Izložba, koja je otvorena za javnost, pruža priliku posetiocima da se upoznaju sa izuzetnim delima srpskih umetnika i da razumeju kontekst u kojem su nastajala. “Boj na Čegru” nije samo umetničko delo, već i simbol, koji oslikava duh borbe i heroizma kroz istoriju. S obzirom na to koliko je vremena proteklo od poslednjeg izlaganja, ovo predstavlja značajan trenutak za srpsku kulturu i umetnost.
Restauracija i izlaganje “Boj na Čegru” takođe otvaraju pitanja o očuvanju i vrednovanju umetničkih dela, kao i o načinu na koji se umetnost može koristiti u obrazovnim i kulturnim kontekstima. Ova izložba će sigurno podstaknuti dijalog među posetiocima i stručnjacima, a istovremeno će doprineti boljem razumevanju značaja umetnosti u oblikovanju identiteta i kolektivnog pamćenja.
