Novootkrivena pećinska umetnost u Evropi pokazuje da su neandertalci bili sposobni za simboličko izražavanje mnogo pre nego što su se pojavili moderni ljudi, što značajno menja istoriju ljudske kulture. Istraživači su pre nekoliko godina identifikovali otiske ruku, geometrijske šare i linearne motive u tri španske pećine, koji datiraju više od 64.000 godina unazad. Ova umetnička dela su starija od najstarije poznate pećinske umetnosti Homo sapiensa za najmanje 22.000 godina, što sugeriše da su ih stvorili neandertalci.
Umetnost obuhvata pažljivo raspoređene otiske nastale duvanjem pigmenta preko ruku, geometrijske znakove, slojeve boje i linijske motive utisnute u meke površine pećine. Ova otkrića preispituju dugogodišnje pretpostavke da su simbolička umetnost i apstraktno mišljenje bile isključivo karakteristike modernog čoveka.
### Neandertalska umetnost u Francuskoj i Španiji
Tim istraživača je takođe otkrio tragove umetničke aktivnosti neandertalaca u pećini La Roš-Kotar u Francuskoj, gde se vide otisci napravljeni prstima u mekom sedimentu. Ove talasaste, paralelne i zakrivljene linije ukazuju na svesno oblikovanje. Neandertalci su lomili stalaktite na jednake delove i od njih pravili veliku ovalnu strukturu, preko koje su palili male vatre, što predstavlja ranu formu instalacije ili ambijentalne umetnosti.
Ovi nalazi sugerišu da su se neandertalci sofisticirano upuštali u istraživanje dubokih podzemnih prostora, verovatno iz simboličkih i ritualnih razloga. U pećini Maltravieso su pronađeni otisci ruku u crvenoj oker boji, dok je u Ardalesu otkrivena mešavina linearnih znakova, geometrijskih oblika i otisaka dlanova, što ukazuje na pažljivo planiranje i promišljeni dizajn.
Pećina La Pasiega sadrži motiv „merdevina“, koji je sastavljen od horizontalnih i vertikalnih linija. Datiranje pećinske umetnosti predstavlja izazov, ali su istraživači koristili uranijum-torijum metodu na slojevima kalcita formiranim preko pigmenta, što je potvrdilo da su otisci ruku i geometrijski uzorci nastali mnogo pre nego što su Homo sapiensi stigli u region.
### Nova slika neandertalaca
Neandertalci su živeli u Španiji i Francuskoj stotinama hiljada godina, a dokazi o njihovom prisustvu datiraju još pre više od 300.000 godina. Kratko su koegzistirali s modernim ljudima između 42.500 i 40.000 godina pre nove ere, pre nego što su nestali iz fosilnog zapisa u regionu. Dugo se raspravljalo o njihovim kognitivnim sposobnostima za simboličku misao i umetničko stvaranje.
Iako su već postojali dokazi o upotrebi pigmenata, nakita i alata, ideja da su neandertalci ulazili duboko u pećine kako bi stvorili trajno umetničko delo bila je sporna. Međutim, nova otkrića dovode u pitanje ovu sumnju.
### Umetnost pre istorije
Savremena istraživanja ukazuju na to da sva do sada otkrivena umetnost neandertalaca nije figurativna – nema prikaza ljudi ili životinja. Ipak, namerno raspoređene linije, šare i otisci pokazuju promišljeno umetničko delanje. Njihovi motivi i raspored govore o planiranju, apstraktnom mišljenju i osećaju za dizajn.
Jedna od zanimljivih struktura otkrivenih u Brinikelu predstavlja inovativnu upotrebu prostora i materijala, koja bi se prema savremenim kriterijumima smatrala umetničkom instalacijom. Stručnjaci veruju da su ova otkrića tek početak, jer su duboke pećine teško dostupne, a metode datiranja složene.
Dalja istraživanja verovatno će otkriti još primera neandertalske umetničke aktivnosti. Ovi nalazi menjaju naše razumevanje neandertalaca, brišući stereotip o „primitivnim pećinskim ljudima“ i otkrivajući populaciju sposobnu za apstraktno mišljenje, kreativnost i kulturno izražavanje, navode istraživači u studiji objavljenoj u „Journal of Archaeological Science“.
