Istraživački tim predvođen američkim naučnicima otkrio je prvu masovnu grobnicu u regionu Mediterana, konkretno u Džerašu, današnjem Jordanu, gde su sahranjene žrtve najranije zabeležene pandemije na svetu. Ovakvo otkriće pruža nove uvide u Justinijanovu kugu, pandemiju koja je od 6. do 8. veka odnela milione života u Vizantijskom carstvu. Ova informacija je danas objavljena u Guardianu.
Analizom DNK uzoraka iz ljudskih ostataka pronađenih u masovnoj grobnici, istraživači su identifikovali mikrob Yersinia pestis kao uzrok bubonske kuge. Justinijanova kuga, nazvana po caru Justinijanu I, bila je prva zabeležena pandemija ovog tipa, koja je opustošila Vizantijsko carstvo i uticala na delove Evrope, Azije i Afrike.
Pandemija je, prema procenama, usmrtila između 30 i 50 miliona ljudi, značajno oslabljujući carstvo i otvarajući put kasnijim epidemijama, kao što je Crna smrt. Najnovija saznanja, objavljena u časopisu „Journal of Archaeological Science“, nude retke empirijske uvide u mobilnost, urbani život i ranjivost građana pogođenih kugom.
Istraživanje se fokusiralo na žrtve u Džerašu, regionalnom trgovačkom centru i epicentru pandemije koja je trajala od 541. do 750. godine nove ere. Rejs Đijang, glavna autorka studije i vanredna profesorka na Univerzitetu Južne Floride, istakla je važnost ovog lokaliteta kao izvora informacija o tome ko je umro i kako je grad doživeo krizu.
Ona je naglasila da pandemije nisu samo biološki fenomeni, već i društveni događaji. „Povezivanjem bioloških dokaza iz tela sa arheološkim okruženjem, možemo da vidimo kako je bolest uticala na stvarne ljude u njihovom društvenom i ekološkom kontekstu“, objasnila je Đijang. Ova analiza pomaže u razumevanju pandemija u istoriji kao proživljenih događaja, a ne samo kao epidemija zabeleženih u istorijskim hronikama.
Multidisciplinarni tim arheologa, istoričara i genetičkih stručnjaka sa Univerziteta Južne Floride, Univerziteta Florida Atlantik i Univerziteta u Sidneju sastavio je ovu studiju, a Đijang i njeni saradnici proučavali su DNK izvađenu iz zuba žrtava. Oni su otkrili raznolik demografski sastav žrtava, što je ukazalo na to da je, iako je populacija bila mobilna, tokom epidemije kuge ostala zajedno, zarobljena na istom mestu zbog bolesti, slično načinu na koji su putovanja obustavljena tokom nedavne pandemije COVID-19.
„Ljudi se kreću, putuju, a ovde ih je okupila kriza“, naglasila je Đijang, dodajući da su drevne pandemije često cvetale u gusto naseljenim gradovima. Iskopavanja su pokazala da je više od 200 ljudi sahranjeno u grobnici u Džerašu, poznatom kao „Pompeja Bliskog istoka“ zbog svojih očuvanih grčko-rimskih ruševina.
Đijang je naglasila da je među žrtvama bilo muškaraca i žena, starijih i mladih, uključujući ljude u najboljim godinama i adolescente. Ovi podaci doprinose boljem razumevanju demografskih promena tokom pandemije i pružaju uvid u to kako su društvene strukture reagovale na krize.
Ovo istraživanje ne samo da donosi nove informacije o Justinijanovoj kugi, već i naglašava značaj interdisciplinarnog pristupa u proučavanju istorijskih pandemija. Kroz analizu DNK, arheoloških nalaza i istorijskih konteksta, naučnici mogu bolje razumeti kako su bolesti oblikovale ljudske živote i društva tokom vekova, pružajući dragocene lekcije za savremeno društvo suočeno s pandemijama.
