Naučnici su nedavno potvrdili da je bakterija Yersinia pestis, poznata kao uzročnik smrtnih epidemija poput Crne smrti, takođe bila odgovorna za Justinijanovu kugu, prvu zabeleženu pandemiju u istoriji koja je izbila pre 1.500 godina. Ova otkrića predstavljaju značajan naučni proboj, jer su istraživači po prvi put uspeli da prate smrtonosnu bakteriju sve do njenog epicentra u istoriji.
Justinijanova kuga, koja je počela 541. godine nove ere, opustošila je istočno Sredozemlje i Vizantijsko carstvo. Istraživači su identifikovali tragove bakterije Yersinia pestis u masovnoj grobnici ispod ruševina drevnog grada Jeraša u Jordanu, pružajući prvi direktni biološki dokaz o postojanju ove pandemije. „Vekovima smo se oslanjali na pisane zapise, ali smo do sada imali nedostatak čvrstih bioloških dokaza“, rekao je Rejs HY Jiang, glavni autor studije i vanredni profesor na Fakultetu javnog zdravlja Univerziteta u Južnoj Floridi.
Nalazi pružaju ključni uvid u to kako se pandemija odvijala u srcu carstva. Justinijanova kuga se smatra jednom od najsmrtonosnijih pandemija u istoriji, sa procenjenim brojem žrtava između 15 i 100 miliona ljudi tokom dva veka ponavljanja. Misterija oko uzroka ove epidemije sada je razjašnjena; istraživači su potvrdili da je bakterija Yersinia pestis izazvala bolest, iste one koja je kasnije uzrokovala Crnu smrt 1346. godine.
Ova zoonotska bakterija se širi prvenstveno putem buva koje napadaju glodare, poput pacova koji su često u kontaktu s ljudima. Takođe, može se prenositi direktno među ljudima u plućnom obliku. Kako bi istražili prisustvo bakterije, međunarodni tim istraživača sa Univerziteta Južne Floride i Univerziteta Florida Atlantik analizirao je osam ljudskih zuba pronađenih u grobnim komorama ispod rimskog hipodroma u Jerašu. Analiza DNK je pokazala da su žrtve imale gotovo identične sojeve Yersinia pestis, što potvrđuje prisustvo bakterije između 550. i 660. godine nove ere.
„Lokacija u Jerašu pruža redak uvid u to kako su drevna društva reagovala na javnozdravstvene katastrofe“, dodaje Jiang. Jeraš, nekada važno trgovinsko središte Istočnog Rimskog Carstva, postao je masovna grobnica, što sugeriše da su urbani centri bili preopterećeni tokom epidemije. Takođe, srodna studija pokazuje da je Yersinia pestis cirkulisala među ljudskim populacijama hiljadama godina pre Justinijanove epidemije, što znači da su kasnije pandemije, uključujući Crnu smrt i sporadične slučajeve danas, nastale nezavisno iz životinjskih rezervoara.
„Borimo se s kugom hiljadama godina, a ljudi i dalje umiru od nje“, naglašava Jiang. Upozorava da, kao što je bio slučaj s COVID-19, bakterija se i dalje razvija, a mere kontrole očigledno ne mogu da je potpuno eliminišu. „Moramo biti oprezni, ali pretnja nikada neće nestati“, zaključuje on.
Ovo istraživanje ne samo da razjašnjava istorijske aspekte Justinijanove kuge, već i naglašava stalnu opasnost koju predstavljaju zoonotske bolesti. Naučnici se nadaju da će dalja istraživanja doprineti razumevanju kako se ovakve pandemije razvijaju i šire, što je ključno za pripremu i prevenciju budućih epidemija.
