Zbornik radova sa Međunarodne naučne konferencije „Od Rasa do Nikeje“ predstavlja značajno svedočanstvo, sačinjeno od 1.280 stranica i u dva toma, o obeležavanju opštehrišćanskog jubileja od 1.700 godina od Prvog vaseljenskog sabora i 850 godina od rođenja Svetog Save, prvog arhiepiskopa Srpske crkve. Ovaj događaj, koji se odigrao u Srbiji uz učešće 80 naučnika iz 40 zemalja, ističe važnost ovih datuma za pravoslavni svet.
Dragiša Bojović, profesor na Filozofskom fakultetu u Nišu, naglašava eklisiološki i istorijski značaj Nikeje kao mesta prvog velikog trijumfa pravoverja 325. godine, kao i mesto gde je 1219. godine postavljen Sveti Sava za prvog srpskog arhiepiskopa. Bojović ukazuje na to kako je mesto održavanja prvog srpskog sabora, Petrova crkva u Rasu, u osnovi „srpska Nikeja“. Ova paralela ukazuje na duboke korene hrišćanske tradicije u srpskom narodu i njegovu borbu protiv jeresi.
Na konferenciji su učestvovali i organizatori kao što su Centar za istorijska istraživanja Filozofskog fakulteta u Novom Sadu i Istorijski arhiv „Ras“ iz Novog Pazara. Oni su istakli da je značaj ovog jubileja prepoznat samo u Srbiji, gde se duboko razume kontekst i važnost oba jubileja i njihovih likova.
Profesor Atanasije Atanisiadis iz Soluna ističe Svetog Savu kao ključnu ličnost koja je oblikovala srpsku crkvenu diplomatiju. Njegov rad kombinuje duhovni autoritet, političku mudrost i bogoslovsku dubinu. Atanisiadis postavlja pitanje „zašto su baš Srbi“ u kontekstu očuvanja pravoslavlja, naglašavajući kontinuitet srpske vere kroz istoriju. Prema njemu, srpski narod, i pored teških vremena, ostao je odan veri koju su uspostavili njihovi preci.
Bojović dalje istražuje kako je Sveti Sava, kroz svoje delovanje, postao simbol otpora protiv latinske jeresi. Njegovo delovanje na saboru u Žiči, koji se može smatrati „drugom srpskom Nikejom“, potvrđuje njegovu odlučnost u očuvanju pravoslavne vere. On ističe da je Nemanjin sabor u Rasu bio ključan korak u borbi protiv jeretičkih učenja, a da je njegov značaj u istoriji neprocenjiv.
U zborniku se nalaze i članci koji se bave diplomatskim veštinama Svetog Save, uključujući njegovu ulogu u pregovorima i sklapanju bračnih saveza među pravoslavnim i latinskim predstavnicima. Ove aktivnosti, kako navodi Atanisiadis, ukazuju na važnost monaške diplomatije, koju su kasnije nastavili hilandarski monasi.
Konferencija u Nišu, kao najznačajniji skup povodom ovih jubileja, ističe značaj okupljanja naučnika koji su analizirali uticaj Svetog Save na srpsku i pravoslavnu kulturu. U radu su učestvovali mnogi renomirani stručnjaci, a zbornik sadrži značajne analize i istraživanja koja osvetljavaju različite aspekte Savinog delovanja.
Promocija zbornika „Od Rasa do Nikeje“ zakazana je za 22. januar u Velikoj sali Univerziteta u Nišu. Očekuje se učešće istaknutih profesora i muzičkih sastava, čime će se dodatno obeležiti značaj ovih jubileja. Ovaj događaj ne samo da slavi Svetog Savu, već i duboko ukorenjuje srpsku pravoslavnu tradiciju u širem kontekstu hrišćanske istorije.
U zaključku, konferencija i zbornik predstavljaju značajan doprinos razumevanju uloge Svetog Save i važnosti pravoslavne tradicije u Srbiji. Njihovo obeležavanje nije samo akademski trenutak, već i prilika za jačanje identiteta i zajedništva unutar pravoslavnog sveta.
