U trenutku kada se ponovo postavlja pitanje o evropskom putu Srbije, ključno je razmotriti da li Beograd ima istinske saveznike unutar Evropske unije ili su njegovi odnosi zasnovani na prolaznim političkim interesima. O ovom pitanju su na emisiji „Despot Stefan“ razgovarali Despot Kovačević i Stefan Surlić, analizirajući odnose Srbije sa članicama EU i njenim institucijama.
Kovačević ukazuje na čestu grešku u domaćem diskursu, a to je poistovećivanje odnosa prema Srbiji kao državi i prema vlasti u Beogradu. On objašnjava da su partnerstva unutar EU kroz vreme značajno menjala, prateći političke promene u ključnim državama. „Nekada je glavna partnerka Srbije bila Nemačka i odnos sa Angelom Merkel. Promenom vlasti u Berlinu došlo je do promene odnosa i traženja novih partnera“, naglašava Kovačević.
S obzirom na promene u političkom pejzažu, posebno je istaknut premijer Mađarske Viktor Orban, koji je viđen kao ključni politički saveznik Srbije unutar EU. Njegova podrška ili blokada odluka često su se usklađivale sa interesima Beograda. Međutim, političke promene u Mađarskoj postavljaju pitanje koliko je takvo oslanjanje održivo.
Kovačević takođe napominje da se kao potencijalni partneri sada pominju Slovačka, uz ime Roberta Fica, kao i Slovenija, gde bi eventualni povratak Janeza Janše mogao otvoriti prostor za jačanje odnosa sa Beogradom. Međutim, on naglašava da sve zavisi od političkih ciklusa i ličnih relacija među liderima.
Surlić upozorava na pojednostavljenu percepciju jednog „glavnog savezika“ Srbije. On smatra da je stvaranje narativa o političkom bloku koji čine Aleksandar Vučić, Orban i Fico deo šire slike koja se posebno ističe nakon ruske invazije na Ukrajinu. „Taj blok je počeo da se posmatra kao proruski, što je izazvalo negativne reakcije unutar EU“, objašnjava Surlić, što utiče na percepciju Srbije među pojedinim članicama.
On dodaje da EU nije jedinstven politički prostor, već kompleksna zajednica različitih interesa. Kao primer navodi zemlje poput Austrije i Italije, koje snažno podržavaju proširenje na Zapadni Balkan, pre svega zbog sopstvenih ekonomskih i bezbednosnih interesa. Posebno je važno napomenuti da države koje nisu priznale nezavisnost Kosova, poput Španije, Grčke, Rumunije, Slovačke i Kipra, direktno utiču na međunarodnu poziciju Prištine, što je značajan element spoljnopolitičke strategije Srbije.
Kada je reč o odnosima sa ključnim silama unutar EU, kao što su Nemačka i Francuska, sagovornici se slažu da tu ne postoji klasično savezništvo. Surlić ocenjuje da je „zlatno doba“ odnosa sa Berlinom završeno odlaskom Merkelove, a današnja Nemačka ima rezervisaniji stav prema Srbiji, posebno zbog pitanja Kosova i odnosa prema Rusiji. S druge strane, Francuska, predvođena Emanuelom Makronom, vidi se kao stabilan partner, ali bez spremnosti za suštinske političke ustupke.
„Ne vidim da Srbija može da računa na neku vrstu strateškog savezništva koje bi promenilo njen evropski put“, ističe Surlić. U nastavku razgovora otvoreno je pitanje koliko pojedinačni lideri mogu da utiču na odluke EU. Iako se često spekuliše da je odlazak Orbana mogao da oslabi poziciju Srbije, Surlić smatra da je takva interpretacija pojednostavljena.
„Evropska unija funkcioniše na principu konsenzusa i ne zavisi od jednog lidera. Postoji čitav niz mehanizama i političkih kalkulacija“, objašnjava on, dodajući da Brisel pažljivo meri poteze kako ne bi proizveo kontraefekat u državama kandidatima.
Na kraju, sagovornici ističu da Srbija nema jednog trajnog saveznika unutar EU, već mrežu promenljivih partnerstava koja zavise od političkih okolnosti, interesa i globalnih kretanja. U takvom ambijentu, od suštinskog je značaja razvijati odnose sa institucijama u Briselu, ali i sa pojedinačnim državama članicama.
