Na ulicama Srbije sve je više dece koja su primorana da prose, peru vetrobrane ili sakupljaju sekundarne sirovine. Mnogi od njih su na to naterani od strane roditelja ili bliskih osoba, što otvara pitanje zaštite i pravne odgovornosti. Gradski centar za socijalni rad u Beogradu pruža informacije o tome kako ova institucija može da pomogne deci u takvim situacijama.
U ovoj instituciji ističu da, u slučaju zloupotrebe dece, postupaju po službenoj dužnosti. To se može dogoditi na osnovu obaveštenja drugih institucija kao što su policija, pravosudni organi ili čak građani, koji mogu prijaviti sumnjive situacije anonimno. Nakon što centar za socijalni rad primi prijavu, stručni radnici pokreću hitnu proceduru kako bi obezbedili sigurnost deteta.
Nakon što se dete ukloni sa ulice, stručnjaci pokušavaju da pronađu njegove roditelje ili najbliže rođake. U slučaju da se roditelji pronađu, procenjuju se uslovi u kojima dete živi i razlozi koji su doveli do situacije da se nađe na ulici. Ako se utvrdi da su deca napustila svoj dom zbog zanemarivanja ili nebrige, Gradski centar za socijalni rad preduzima neophodne korake kako bi zaštitio dete.
Ukoliko se proceni da je dete u životnoj opasnosti ili da bi mu nepreduzimanje mera moglo doneti dalju štetu, postoji mogućnost da se dete izdvoji iz primarne porodice. Uvek se naglašava da je zaštita dece prioritet, a stručnjaci procenjuju koje mere su najbolje za njihovu sigurnost. Ako se sazna da je dete žrtva prinudnog prosjačenja, organ starateljstva u saradnji sa policijom i tužilaštvom može podneti krivične prijave protiv odgovornih osoba ili organizovanih grupa.
Pored institucija, građani takođe mogu igrati važnu ulogu u zaštiti dece. Najjednostavniji način je da obaveste policiju ili komunalnu miliciju, koja će zatim informisati nadležni centar za socijalni rad ukoliko bude potrebno.
Analiza „Prinudno prosjačenje – Analiza propisa i institucionalne prakse“ autora Vladana Jovanovića ukazuje na to da među decom koja prose često nalazimo one bez adekvatnog roditeljskog staranja, društveno marginalizovanu decu, decu izloženu nasilju u porodici, kao i onu koja su prisiljena na prosjačenje od strane organizovanih grupa. Takođe, tu su i deca koja su napustila školu, romska deca, deca sa invaliditetom, ona u sukobu sa zakonom, kao i deca koja žive i rade na ulici.
Prosjačenje deteta ima ozbiljne posledice po njegov razvoj i dostojanstvo. Ono negativno utiče na intelektualni, fizički, društveni i moralni razvoj deteta, što može imati dugoročne posledice na njihovo školovanje i buduće zapošljavanje. Deca koja prose često su izložena eksploataciji, zlostavljanju i zanemarivanju, što ih čini ranjivijom grupom.
Ova deca se svakodnevno suočavaju sa rizicima po svoj život i zdravlje, a često postaju i žrtve trgovine ljudima. Isključena su iz redovnog obrazovanja, nemaju adekvatno porodično okruženje, niti vršnjačke grupe koje su ključne za zdrav razvoj. Njihovo detinjstvo je obeleženo nedostatkom aktivnosti koje prate normalno odrastanje, što dovodi do višestrukog i dugotrajnog ugrožavanja njihovog razvoja i blagostanja.
U svetlu ovih saznanja, važno je da društvo prepozna problem dečijeg prosjačenja i preduzme konkretne korake ka njegovom rešavanju. Saradnja između institucija, građana i zajednice može značajno doprineti smanjenju ovog problema i zaštiti najranjivijih članova društva – dece.
