Crna Gora, zajedno sa Italijom i Slovenijom, odlučila je da ne pošalje vojne predstavnike na vojnu paradu u Zagrebu povodom obeležavanja 30 godina od hrvatske operacije „Oluja“. Ta odluka, kako ocenjuju mediji, predstavlja jasan prekid prakse učešća u događajima koji imaju karakter slavljenja etničkog čišćenja srpskog stanovništva. Parada, koju će hrvatska vlast organizovati kao centralni događaj povodom tri decenije od operacije „Oluja“, održaće se 31. jula u Zagrebu. Učesnici i gosti biće predstavnici brojnih zemalja NATO, ali bez predstavnika Crne Gore, Italije i Slovenije.
Operacija „Oluja“, koja se u Hrvatskoj slavi kao Dan pobede, Dan domovinske zahvalnosti i Dan hrvatskih branitelja, u srpskoj javnosti se doživljava kao tragedija srpskog naroda – zbog proterivanja više od 200.000 Srba iz Krajine i stotina ubijenih. Odluka Podgorice da se uzdrži od učešća tumači se kao poruka da Crna Gora ne želi da bude deo proslava koje se doživljavaju kao revizionističke i uvredljive za srpske žrtve. U medijima se navodi da ovaj potez predstavlja prvi jasniji otklon od učešća u manifestacijama koje imaju nacionalistički karakter, a u kojima je Crna Gora u prethodnim godinama učestvovala, bilo simbolično ili na nivou vojnih atašea.
Dok je Hrvatska paradu predstavila kao veličanstveni simbol „oslobođenja teritorije“, u Srbiji i široj srpskoj javnosti događaj je izazvao novi talas bolnih sećanja. Srpske institucije, organizacije i javnost osudile su paradu kao proslavu ratnog zločina i etničkog čišćenja. Izostanak predstavnika Crne Gore, Italije i Slovenije dobio je pažnju i kao mogući pokazatelj novog pristupa unutar evropskog prostora – u kojem se ne relativizuju žrtve u korist diplomatskog protokola.
Odluka Vlade Crne Gore da ne učestvuje u proslavi operacije „Oluja“ u Zagrebu predstavlja prekid sa dosadašnjom praksom i jasno iskazanu distancu prema manifestacijama koje mogu biti doživljene kao uvreda za žrtve i preživele. Istovremeno, ovaj potez može biti shvaćen i kao poruka odgovornosti i senzibiliteta u regionalnoj politici sećanja, ali i kao diplomatski signal o neophodnosti uvažavanja svih stradanja – bez obzira na nacionalnost.
Ova odluka je došla u trenutku kada se u regionu i dalje vode rasprave o prošlosti i načinima kako se ona pamti. Hrvati operaciju „Oluja“ vide kao ključni trenutak u borbi za nezavisnost, dok Srbi ovu operaciju doživljavaju kao etničko čišćenje i tragediju. Ovaj sukob u percepciji istorije dodatno komplikuje odnose između država u regionu, kao i unutar samih društava.
U poslednjim godinama, pitanje sećanja i istorijske pravde postalo je sve važnije, a različiti narativi o ratu devedesetih godina često su uzrok tenzija između naroda. Bez obzira na to kako se operacija „Oluja“ doživljava, njeno obeležavanje u Zagrebu svakako će izazvati reakcije i debate u Srbiji, ali i širom Balkana.
U svetlu ovih događaja, premijer Crne Gore Milojko Spajić je naglasio važnost poštovanja svih stradanja i potrebu za dijalogom u cilju izgradnje pomirenja. Njegova izjava može se tumačiti kao apel na sve strane da prepoznaju i prihvate bol i traume koje su proizašle iz rata, kao i da rade na izgradnji boljih odnosa u budućnosti.
S obzirom na sve ove okolnosti, ne učestvovanje Crne Gore, Italije i Slovenije na paradi u Zagrebu može se smatrati značajnim korakom ka redefinisanju odnosa i pristupa prema prošlim događajima. Ova odluka može otvoriti vrata za dublje razumevanje i dijalog o teškim temama koje i dalje pogađaju region.
