Međunarodna svemirska stanica (MSS), koja se nalazi u niskoj orbiti Zemlje, u novembru ove godine obeležava 25 godina postojanja. Ova istraživačka laboratorija je tokom svog trajanja ugostila više od 290 ljudi iz 26 zemalja, među kojima su se našli ne samo profesionalni astronauti, već i svemirski turisti i filmski reditelji. Prema podacima NASA-e, MSS je bila domaćin više od 4.000 eksperimenata koje su sproveli istraživači iz 110 zemalja.
MSS služi i kao glavno trenažno okruženje za misije u duboki svemir, a astronauti je koriste za pripreme za „Artemis“ misije, koje imaju za cilj povratak ljudi na Mesec, prvi put nakon više od 50 godina, a potencijalno i dalje ka Marsu. Ove godine, Euronews se osvrće na značaj i istoriju MSS-a povodom njenog jubileja.
Ideja o izgradnji svemirske stanice datira još iz 1950-ih godina, kada je američka vlada započela planove za modularnu orbitalnu stanicu. Tokom 1960-ih, i SAD i SSSR su razvijali sopstvene koncepte svemirskih stanica. Projekat MSS-a dobio je formalno odobrenje 1984. godine, kada je budžet obezbeđen, a kasnije su se uključili partneri iz Evrope, Kanade i Japana.
Kulminacija višedecenijskog planiranja dogodila se 31. oktobra 2000. godine, kada su trojica astronauta iz SAD-a i Rusije poletela iz Kazahstana na prvu misiju u istoriji čovečanstva, sa ciljem da provedu četiri meseca u orbiti, sastavljajući sisteme za životnu podršku neophodne za dugotrajan boravak u svemiru.
Evropska svemirska agencija (ESA) pridružila se projektu 1988. godine, potpisavši memorandum o saradnji s NASA-om. ESA je izgradila ključne segmente stanice, uključujući laboratoriju Columbus, koja je fokusirana na istraživanja iz oblasti fizike i bioloških nauka. Europe je takođe značajno doprinela dizajnu i konstrukciji stanice, s više od trećine pritisnutih modula poteklih od evropskih dobavljača.
MSS je tokom godina postala svedok mnogih istorijskih i ličnih trenutaka. Jedan od prvih astronauta, Rus Jurij Maljenčenko, oženio se tokom boravka na stanici, dok je američki astronaut Majk Fink saznao da mu se supruga porodila dok je bio u orbiti. Nažalost, bila su i tragična vremena, kao kada je astronaut Danijel Tani saznao za smrt svoje majke.
Međunarodna svemirska stanica je i dalje aktivna i trenutno se priprema za buduće misije. U junu 2025. godine, dočekala je astronaute iz Indije, Poljske i Mađarske, zajedno sa Pegi Vitson, prvom ženom komandantom stanice. MSS je igrala ključnu ulogu u razvoju tehnologija koje će se koristiti u budućim komercijalnim letovima, a istraživači su proučavali načine za uzgoj hrane u svemiru bez stalnih isporuka sa Zemlje.
Međutim, MSS se približava kraju svog životnog veka. NASA, Roscosmos i partneri planiraju da je bezbedno obore na Zemlju 2030. godine, a SAD će MSS zameniti komercijalnim platformama koje će služiti kao baza za buduće misije na Mesec i Mars. Stanica će biti spuštena bliže Zemlji, a operaciju njenog obaranja će sprovesti kompanija SpaceX.
Evropska svemirska agencija najavila je da će nastaviti aktivnosti u niskoj Zemljinoj orbiti kroz program Terrae Novae, koji će slati robote kao prethodnice ljudskim misijama na Mesec i Mars. ESA takođe planira sklopiti nove komercijalne ugovore kako bi evropskim naučnicima omogućila dalji rad u svemiru.
Međunarodna svemirska stanica ostaje simbol međunarodne saradnje u istraživanju svemira i predstavlja postignuće čovečanstva koje će se pamtiti kroz istoriju. U narednim godinama, nasleđe MSS-a će živeti kroz nove misije i istraživanja, koja će nastaviti da otvaraju vrata ka budućim svemirskim otkrićima.
